Kısa Sap Bağlama
Türk halk müziğinde sık kullanılan enstrümanlardan biri olan kısa sap bağlama, geleneksel telli bir enstrümandır. Klasik bağlamaya kıyasla daha kısa bir sapa sahip olan kısa sap bağlamalar, özellikle bağlama çalmayı öğrenme döneminde tercih edilir. Bunun nedeni kısa sap bağlama enstrümanlarında ses aralığının daha dar olmasıdır. Kompakt yapısı sayesinde daha kolay tutulan kısa sap bağlama çeşitlerinde toplam 19 perde bulunmakta olup si ve do perdeleri yer almaz. Dolayısıyla akort düzenleri de klasik bağlamaya kıyasla daha farklıdır. Kısa sap bağlama çeşitleri çöğür veya abdal sazı olarak da bilinir ve tekne ölçüleri maksimum 42 cm’dir. Ardıçtan kestaneye, karaağaçtan mauna farklı ağaçlardan elde edilen söz konusu enstrümanlar arasında jak girişli, klavyeli, gitar burgulu olanlar da vardır. Görsel tasarım açısından da farklı pek çok çeşidi bulunan kısa saplı bağlamalar dekoratif görünümleriyle dikkat çeker. Siz de bağlama çalmayı öğrenmek için bu tarz bir enstrüman arayışındaysanız Akakçe’den yardım alarak en iyi kısa sap bağlama çeşitlerine ulaşabilirsiniz.
Kısa Sap Bağlama Özellikleri
Tekne, sap, kapak, burgular, eşikler ve tellerden meydana gelen geleneksel bir enstrüman olan kısa sap bağlama, uzun saplı klasik bağlamanın farklı bir versiyonudur. Si ve do perdelerini içermediği için daha az perdeye sahi olan kısa sap bağlamalar, bağlama düzeni adı verilen özel bir düzende çalınacak niteliktedir. Daha az perdeye sahip olduğundan öğrenme süreci daha kısa olan kısa sap bağlama enstrümanlarında altta 2 adet 0.18'lik + 1 adet ince tel, ortada 2 adet 0.25'lik tel, en üste ise 1 adet 0,18'lik + 1 adet kalın tel yer alır. Bu tarz kısa sap bağlama çeşitlerinde aort ise alttan üste doğru sırasıyla re, sol ve la olarak yapılır. Kısa sap bağlama ölçüleri ise form boyu ve tekne boyu olmak üzere ikiye ayrılır. Kısa saplı bağlamalarda tekne boyu 44 ila 47 arasında değişirken form boyu ise ortalama 41 cm’dir. Tekne boyu arttıkça tel sayısı da arttığından kısa saplı bağlamalarda tekne boyu maksimum 47 cm’dir. Kısa sap bağlama kullananlar arasında ölçülere dikkat edilmesi gerektiği sık sık vurgulanır.
Dut, ardıç, maun, gürgen, karaağaç, kiraz, ceviz, kelebek, kestane gibi ağaçlardan üretilen kısa sap bağlama enstrümanlarında sap ve tekne - gövde malzemesi birbirinden farklı olabilir. Kullanılan malzeme bağlamadan çıkan sesi az dahi olsa etkilediğinden oldukça önemlidir. Bu durum kısa sap bağlama kullanıcıları tarafından da sıkça ifade edilir. Yetişkinlerin yanı sıra çocuklarında eğitim süreçlerinde tercih edebileceği söz konusu telli çalgılar, genellikle sol el ile çalınmaya uygundur. Öte yandan uzun saplı bağlamalarda elde edilen melodilerin neredeyse tamamını kısa saplılar ile de elde edilebilir. Genellikle el yapımı olmalarıyla öne çıkan bu özel bağlama türlerinin jak girişli veya klavyeli olanları da vardır. Hem işlev hem de tasarım açısından zengin seçkide sunulan kısa sap bağlama enstrümanları hem öğrenme sürecinde olanlar hem de profesyoneller tarafından tercih edilir. Profesyonellere hitap eden versiyonlar ile başlangıç seviyesi kullanıcılar için üretilenler birçok açıdan birbirinden farklıdır. Dolayısıyla seçim sürecinde kullanım amacına uygun bağlamanın tercih edilmesi oldukça önemlidir.
Kısa Sap Bağlama Çeşitleri
Daha çok Türk halk müziği makamlarına uygun ses üretmesiyle öne çıkan kısa sap bağlamalar, düz, elektro, delikli ve bölmeli olmak üzere 4 çeşittir. Düz başka bir ifadeyle klasik bağlama kısa sap enstrümanları, tekne ölçüsünden tel sayısına kadar tamamen standart özelliklere sahiptir. Elektro kısa sap bağlama ürünlerinde ise jak girişi bulunmakta olup elektro gitarlar ile benzer şekilde çalışır. Modern melodiler elde edilmesi için tasarlanan elektro kısa sap bağlama çeşitleri, daha az tele sahip olduğundan çalınması kolaydır. Öte yandan klavyeli olanlar elektro bağlamalar arasında yer alır. Klavye olarak adlandırılan kısım ise gövde yanında eklenmiş küçük bir kontrol panelidir. Delikli kısa sap bağlama olarak adlandırılan çalgı, akustik performanslar için özelleştirilmiş olup gövdesinde ses delikleri vardır. Dikkat çeken kısa sap bağlama çeşitlerinden biri de bölmeli olanlardır. Gövde kısmında farklı tınılar elde edilmesi için bölmelere yer verilen bu enstrümanlar, geniş bir ses aralığına sahiptir.
Görsel tasarım açısından da çok sayıda farklı kısa sap bağlama vardır. Bunlardan biri gitar burgululardır. Gitar burgulu bağlamalar, başlangıç seviyesinden bir üst seviyeye geçen kullanıcılara hitap etmekle birlikte daha temiz ses üretmesi için tasarlanır. Sap kısmı kelebek, gövde ise ladin ağacından üretilen bu enstrümanlar, genellikle yedek telleri ve kılıfları ile teslim edilir. Polyester cilalı, oyma ve sedefli gibi çeşitleri de yoğun ilgi gören kısa sap bağlama ürünleri, farklı renk seçenekleri ile kullanıcıların beğenisine sunulur. Özellikle polyester cilalı olanlar deformasyon direnci yüksek olduğu için tercih edilir. Sedefli olanlar parlak gövdesi ile benzerlerinden ayrılır. İşlev, form, hitap ettiği kullanıcı profili ve ölçü açısından çok sayıda seçeneğe sahip olan kısa saplı bağlamalar detaylı araştırma yapılarak tercih edilmelidir. Bu aşamada birkaç enstrümanın karşılaştırılarak kullanıcıya en uygun olanının belirlenmesi oldukça önemlidir. Çünkü en iyi cümbüşler gibi en iyi kısa sap bağlamalar da kullanıcı profiline uygun olanlardır.
Kısa Sap Bağlama Kullanımı
Kompakt yapısı, özel akort düzeni ve ölçüleri ile dikkat çeken kısa sap bağlamalar, özellikle eğitim süreçlerinde ek tercih edilir. Bu özel saz kısa sap olduğundan kullanıcıların kendi çalma tekniklerini geliştirmeleri oldukça kolaydır. Kullanıcılar tarafından yazılan kısa sap bağlama yorumları da bunu destekler. Söz konusu telli çalgıların tutuşundan çalınmasına, saklanmasından temizliğine kadar kullanım sürecinde mutlaka dikkat edilmesi gerekenleri ise şu şekilde sıralamak mümkündür:
- Enstrümanın doğru şekilde konumlandırılması için omuz askısıyla kullanılması veya kucağa yerleştirilmesi gerekir.
- Geleneksel parmakla çalınsa da özellikle eğitim süreçlerinde tezene kullanılmasında fayda vardır. Uzmanların kısa sağ bağlama önerisi de bu yöndedir.
- Doğru ses aralığını elde etmek için çalınmadan önce tecrübeli biri tarafından akort edilmesi oldukça önemlidir.
- Teller çok kolay deforme olabileceğinden düzenli olarak kontrol edilmesinde fayda vardır. Gevşeyen teller sıkılaştırılmalı, deforme olanlar ise yenisi ile değiştirilmelidir.
- Gövde ve sap ahşap olduğundan nemden, ani ısı değişimlerinden ve güneş ışığından korunması gerekir.
Kısa Sap Bağlama Fiyatları
Çeşitli enstrüman markaları tarafından üretilerek kullanıcıların beğenisine sunulan kısa sap bağlamalar, ulaşılabilir fiyatlı olmaları ile dikkat çeker. Kısa sap bağlama fiyatları belirlenirken gövde malzemesi, tasarım, marka, üretim şekli, tekne aralığı, ek özellikler dikkate alınır. Bu sebeple gövdesi karaağaç ve dut ağacından üretilen kısa sap bağlama çeşitlerinde fiyatlar aynı düzeyde değildir. Oyma ve sedefli kısa sap bağlama ürünlerinde de fiyatlar birbirinden farklıdır. Jak girişli, klavyeli gibi modern kısa sap bağlama modellerinde ise tamamen farklı fiyatlandırmalar söz konusudur. Tüm bunların yanı sıra kısa sap bağlama seti olarak bilinen ve içinde kısa sap bağlama, yedek teller, tezene, yedek takımlar, akort aleti, bağlama kılıfı bulunan ürünlerde fiyatlar parça sayısına - türüne göre belirlenir. Öte yandan en ucuz kısa sap bağlama modelleri, en ucuz gitarlar gibi indirim kampanyaları kapsamında satın alınabilir. Ancak indirim oranları kampanya bazında değişebileceğinden satın alma kararı vermeden önce fiyat araştırması yapılmasında fayda vardır. Siz de kısa sap bağlama edinmek istiyorsanız Akakçe‘nin fiyat sıralaması özelliğini kullanarak bütçenize uygun olanları görüntüleyebilirsiniz.